Wigilia regionów

Bożonarodzeniowe kulinaria Polaków materią są bogatą. Wigilia kaszubska wigilii podlaskiej nierówna, wigilia podkarpacka różni się od śląskiej. Konfiguracje polskich regionalnych potraw świątecznych to temat na osobną rozprawę. My przytaczamy wybrane specjały wybranych zakątków Polski – choć to tylko ułamek kulinarnego bogactwa regionów.

KASZUBY

Wśród tradycyjnych kaszubskich potraw świątecznych pojawia się – obok sztandarowego śledzia po kaszubsku – tzw. brzad. To wigilijna zupa z suszonych owoców (śliwek, gruszek, jabłek, moreli, brzoskwiń), do której dodaje się starte ziemniaki, a całość zagęszcza mąką i zabiela śmietanką. Na kaszubskim wigilijnym stole ląduje także zupa brukwiowa, gotowana z włoszczyzny, żółtej brukwi, ziemniaków oraz przypraw (m.in. majeranku, ziela angielskiego, soli i pieprzu). W ramach świątecznego deseru Kaszubi jedzą natomiast tzw. miodny kuch – ciasto z dodatkiem miodu, tartej marchwi i orzechów, często wzbogacane bakaliami, a na wierzchu smarowane polewą czekoladową lub marmoladą. Nic dodać, nic ująć.

MAŁOPOLSKA

Małopolska wieczerza wigilijna nie może obyć się bez kutii, czerwonego barszczu, klusek z makiem, karpia przyrządzanego na rozmaite sposoby czy kompotu z suszonych owoców – a więc potraw rozpowszechnionych także w innych regionach Polski. Lokalną innowacją jest natomiast fakt, że w Małopolsce do wigilijnego karpia często podaje się chałkę (na Podhalu zwaną kukiełką, a na Śląsku – plecionką lub struclą). To drożdżowa słodka bułka, w kształcie przypominająca warkocz. Do tradycyjnych małopolskich wypieków, przygotowywanych w okresie świątecznym, należy natomiast przekładaniec krakowski – drożdżowe ciasto dzielone na cztery części, przekładane konfiturami i masą orzechową.

MAZOWSZE

Mazowieckie rwaki to bożonarodzeniowe kluski ziemniaczane, formowane w podłużne wrzeciona. Z kolei w dawniejszych czasach mazowieckie gospodynie przyrządzały tzw. kłosy, czyli kluski z makiem. Ich kształt – zgodnie z lokalnymi podaniami – miał nawiązywać do starego przesądu, wiążącego długość kluski z liczebnością przyszłych plonów pszenicy. 
Współczesne rwaki bazują na ugotowanych, tłuczonych lub mielonych ziemniakach, które miesza się z mąką pszenną i jajkiem, a następnie doprawia. Uformowane ciasto gotuje się we wrzącej wodzie, po czym serwuje z dodatkiem maku (niekiedy także roztopionego masła). Od klasycznych klusek śląskich rwaki różnią się przede wszystkim pod względem użytej mąki. 
Tradycyjną mazowiecką potrawą wigilijną jest także zupa grzybowa, a właściwie biały barszcz na zakwasie z kapusty z grzybami

PODHALE

Świąteczna tradycja kulinarna Podhala jest bogata i – rzecz jasna – nawiązuje do góralskiej kultury regionu. Obok postnych potraw na bazie kapusty (przede wszystkim – obowiązkowej kwaśnicy) i maku (tu królują kluski z makiem i miodem), podhalańskim przysmakiem wigilijnym są  bukty, czyli ziemniaczane kopytka. Podczas Wigilii podaje się także moskale – ziemniaczane placki pieczone na blasze, podawane z dodatkiem pokruszonej bryndzy i stopionego masła. Na wigilijnych stołach często gości także podhalańska kołatanka, czyli danie z ugotowanej kaszy jęczmiennej, wymieszanej z pokrojoną brukwią i polanej miodem. Tradycyjną dla Podhala potrawą postną, podawaną podczas Wigilii, jest ponadto kłóta – gotowana kapusta z ziemniakami – oraz buraczany barszcz z fasolą. Natomiast typowo góralskim obyczajem – maczanie opłatka w miodzie, przed wigilijnym rytuałem „przełamania”. 

PODKARPACIE

Mieszkańcy Podkarpacia podczas wigilijnej kolacji zajadają – oprócz standardowej kapusty z grochem czy barszczu z uszkami – także lokalne potrawy świąteczne, bazujące na różnych odmianach kasz. Do tej kategorii zalicza się kasza jaglana ze śliwkami oraz gołąbki z kaszą gryczaną i ziemniakami. Na Podkarpaciu podaje się także postnicę, czyli zupę na bazie kaszy-pęcaku i suszonych owoców (śliwek, jabłek, gruszek) oraz rodzynek. Regionalną potrawą wigilijną jest także podkarpacki pieróg, nadziewany kapustą i startymi na tarce, ugotowanymi ziemniakami. 

PODLASIE

Podlaska kuchnia bożonarodzeniowa jest naznaczona wpływami wschodnimi – stąd wśród tradycyjnych potraw wigilijnych króluje kutia (rozpowszechnione m.in. w dawnej kuchni kresowej danie na bazie pszenicy, maku, miodu i bakalii, z dodatkiem mleka lub śmietanki) oraz wareniki (popularne w kuchni rosyjskiej i ukraińskiej pierożki z nadzieniem mięsnym, twarogowym lub kapuścianym, o kształcie półksiężyców). Mieszkańcy Podlasia jedzą podczas Wigilii także m.in. tradycyjny barszcz grzybowy, kluski z makiem i olejem lnianym, przyrządzane z kruchego ciasta łamańce z masą makową. Dawniej przyrządzano także tradycyjny kisiel owsiany, jednak zwyczaj ten w zasadzie zaniknął. Wigilijnym wypiekiem tego regionu Polski są natomiast podlaskie racuchy – drożdżowe, smażone na oleju lnianym i posypane cukrem pudrem. 

ŚLĄSK

Bożonarodzeniowym rarytasem Śląska jest niewątpliwie moczka, czyli wigilijna zupa piernikowa z bakaliami. Od 2006 r. widnieje w oficjalnym rejestrze produktów tradycyjnych, prowadzonych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zgodnie z danymi resortu, korzenie potrawy sięgają XIX wieku. Wówczas występowała pod nazwą „bryja” i była przyrządzana na bazie warzywnego wywaru, w którym dominował pasternak. 
Współczesną moczkę często przyrządza się z dodatkiem ciemnego piwa bądź na warzyw, jednak funkcjonuje wiele regionalnych przepisów na potrawę. Podobnie różnicują się jej nazwy –  zależnie od rodzinnej tradycji, moczka określana bywa jako mołcka, moucka lub bryja. To rodzaj gęstej, jasno- lub ciemnobrązowej zawiesiny, w której zanurzone są kawałki orzechów, migdałów, bakalii i suszonych owoców (przede wszystkim śliwek, ale i jabłek, gruszek czy agrestu). Potrawa może być bardziej słodka bądź słona, zależnie od przepisu i fantazji śląskiej gospodyni. Zazwyczaj moczka nabiera jednak aromatu czekoladowego piernika, wzbogaconego korzennymi przyprawami. 
Na Śląsku w okresie Bożego Narodzenia spożywa się także inne tradycyjne potrawy, m.in.: makówki (wielkopolskie makiełki), wigilijną zupę migdałową (gotowaną na mleku, wraz z ryżem, cukrem i cynamonem), kapuśnicę z grzybami i zupę grzybową, a także obowiązkowo ryby: śledzie i karpie. Na rządowej liście produktów tradycyjnych widnieje ponadto wigilijna zupa z siemienia konopnego – siemieniotka.

ŚLĄSK OPOLSKI

Dla kuchni Śląska Opolskiego charakterystyczne są tzw. śliszki. Pod tą nazwą kryją się dwa rodzaje wigilijnych przysmaków: drożdżowe bułeczki z nadzieniem makowym oraz słodkie kluski na bazie twarogu. To kolejna regionalna potrawa, którą wpisano na rządową listę produktów tradycyjnych (widnieje tam od 2007 r.).
Śliszki-bułeczki mają podłużny kształt, są miękkie i wilgotne – a to dzięki moczeniu w mleku, przed upieczeniem. Piecze się je na złotobrązowy kolor i układa warstwami w salaterce. Zgodnie z tradycją, wierzch należy posypać startym piernikiem i cukrem – stąd apetyczny aromat wypieku. Śliszki serwuje się zwyczajowo w wieczór wigilijny. To potrawa rzadka, typowa właściwie tylko dla pogranicza kozielsko-raciborskiego. Bardziej rozpowszechnione, znane także w innych regionach Górnego Śląska, są natomiast śliszki-kluski. To typowa dla powiatu raciborskiego potrawa postna, często przyrządzana w piątki. Ma postać podłużnych słodkich klusek, nadziewanych twarogiem i posypywanych cynamonem.

WIELKOPOLSKA

Na świątecznym stole mieszkańców Wielkopolski nie może zabraknąć makiełek (w innych regionach Polski, np. na Śląsku, znanych także pod nazwą makówek), których tradycja sięga początków XIX w.  To rdzennie wielkopolska potrawa z maku i bakalii, przyrządzanych z dodatkiem lekkiego pieczywa lub klusek, niekiedy makaronu. Makową masę przyrządza się na bazie m.in. masła, miodu lub cukru, migdałów, orzechów, rodzynek, skórki pomarańczowej, suszonych fig i moreli, kawałków owoców (pomarańczy lub cytryny) – czasami także z dodatkiem rumu i wiórek kokosowych.
Kawałki pieczywa lub klusek przekłada się warstwami masy makowej, niekiedy zalewając dodatkowo schłodzonym mlekiem. Po odstawieniu na jakiś czas, potrawę serwuje się na zimno (choć zależnie od upodobań, można podać także w wersji ciepłej). 

< sierpień 2012 >
Pn Wt Śr Cz Pi Sb Nd
30 31 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 1 2